Top 10 – sławni ludzie RPA

Dziś kolejny już post z serii dla Klubu Polki na Obczyźnie – tym razem o sławnych ludziach pochodzacych z naszych nowych krajów. Jeśli chodzi o RPA, to muszę przyznać, że biłam się nie co z myślami. I to wcale nie ze względu na ograniczony wybór, bo wbrew pozorom sławnych ludzi z RPA jest całkiem spora gromada. Nie bardzo chciałam zamieszczać tych najbardziej znanych, bo wydawało mi się, że są znani i wszyscy wiedzą, że są właśnie z RPA.

Ale z kolei nie napisać nic o Mandeli, ojcu nowoczesnego RPA? No przecież nie godzi się! Od niego więc zacznę moją wyliczankę.

1) Nelson Mandela to najbardziej oczywista, najbardziej znana postać z RPA. No bo kto nie słyszał o Mandeli?

Nelson Mandela

To także postać dość kontrowersyjna. Dlaczego? Bo zanim stał się ojcem narodu i laureatem Pokojowej Nagrody Nobla, był bojownikiem o wolność. Przewodził organizacji zbrojnej „Włócznia Narodu” która przeprowadziła wiele aktów terrorystycznych na terenia RPA.
Aktów terroryzmu dokonywalo wiele organizacji (łącznie z AK w Polsce podczas II Wojny Światowej) w ramach walki o woklość. Sam Nelson Mandela nie popierał ataków na cywili, choć z całą pewnością otwarcie się im w czasie walki z apartheidem nie sprzeciwiał.
Mądry człowiek komentujący mojego bloga stwierdził w jednym z komentarzy „…nie ważne, kim Nelson Mandela BYŁ. Ważne, kim się STAŁ…” A stał się wielkim człowiekiem, dzieki któremu obalenie apartheidu było możliwe przy minimalnych szkodach dla RPA i bez rozlewu krwi, za co w 1993 otrzymał wraz FD de Klerkiem Pokojową Nagrodę Nobla.
Nelson Mandela zmarł w grudniu ubiegłego roku.

2) Relatywnie bezkrwawe obalenie apartheidu nie byłoby możliwe bez odpowiedniego partnera do rozmów. Był nim wspomniany powyżej Frederic Willem de Klerk.

idekler001p1

Frederic Willem De Klerk

Przedstawiciel starego systemu, który zdawał sobie sprawę, że apartheid musi upaść – kwestia tylko kiedy i w jaki sposób. Postanowił więc wspólnie z Mandelą zminimalizować straty i uniknąć rozlewu krwi. Udało mu się – wspólnie z Mandelą otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla w 1993 roku.
Wielu ludzi w RPA nie pochwalało nominacji de Klerka do tej prestiżowej nagrody. Czarni uważali go za rasistę, biali za zdrajcę. W maju 2012 roku spłynęły na niego medialne gromy, ze wypowiedź twierdzącą, że apartheid miał też pozytywne strony. Często potępia korupcję obecnego rządu i prezydenta Zumy, niepochlebnie wypowiada się o polityce BBEEE (ustawowa preferencja czarnych nad białymi widoczna zwłaszcza w dziedzinie zatrudnienia). Otwarcie twierdzi, że RPA stała się krajem o głębszych podziałach, niż w roku 1994, gdy rządy objął Mandela. I w wielu punktach ma rację…

3) Skoro jestem już przy aparthaidzie, warto wspomnieć jego twórcę – nieżyjącego od połowy wieku, Daniela Francois Malana.

DF Malan

Oczywiscie jako antybohatera, ale niechybnie wartego zapamiętania. Choć apartheid w RPA rozpoczął się wkrótce po dotarciu tutaj pierwszych osadników, to jego zasady zostały prawnie sformalizowane w życie w najskrajniejszej wersji dopiero w latach 50-tych, gdy premierem RPA był właśnie D.F. Malan.
To wtedy powstały bantustany, do których wysiedlona została czarna ludność RPA. To wtedy powstało prawo zabraniające związków między rasami czy zakaz posiadania gruntu przez czarnych w „białych” częściach kraju (które obejmowały ponad 80% powierzchni kraju) oraz inne standardy edukacji dla białych, kolorowych i czarnych.
Prawo wprowadzone przez rząd Malana było niezwykle spójne pod względem legislacyjnym – regulowało praktycznie każdą dziedzinę życia. Gdyby nie on i jego nowe prawo, apartheid pozbawiony kręgosłupa prawnego prawdopodobnie upadłby wcześniej.
4) Będąc przy polityce, wymienić należy wschodzącą jeszcze gwiazdę polityki w RPA, Thuli Madonselę. Thuli reprezentuje partię DA, popieraną głównie przez białą mniejszość, będącą w opozycji do rządzącej parti ANC. Jako „protektor publiczny” jest głosem rozsądku, walczy z układami i korupcją, zagląda wszędzie gdzie się da i lustruje wszystkich łącznie z prezydentem Zumą.
I całe szczęście – bo zdaje się jedyną osobą walczącą z wszechobecną korupcją w rządzie RPA. To ona nagłośniła Nkandlagate, aferę z wydatkami prezydenta Zumy (straszliwie mu przy tym podpadając). Silna i niezależna – Thuli Madonsela ma tak silne poczucie sprawiedliwości, że gotowa jest walczyć z wszystkimi w obronie wartości w kóre wierzy. Po skandalu z Nkandla, rządząca partia ANC pozywa Thuli Madonselę do sądu.

Thuli Madonsela

5) Kolejna postać to Miriam Makeba, już nieżyjąca (zmarła w 2008 roku) ikona muzyki w RPA,  znana światu pod pseudonimem Mama Africa.

Miriam Makeba

Jak większość czarnych w tym okresie urodziła się w ubogiej rodzinie, a pierwsze tygodnie swojego życia spędziła w… więzieniu. A to dlatego, że jej matka sprzedawała uMtomboti – nielegalnie warzone piwo.
Konserwatywny apartheidowski rząd występek ocenił surowo, matka Miriam trafiła do więzienia na sześć miesięcy – wraz z nią, maleńka Miriam. Od małego kochała śpiewać – najpierw kościelny chórek, potem jazzujący Manhattan Brothers, a nawet ówczesny „girlsband” The Sky Larks. Piękna kobieta z niezwykłym głosem. Więcej o Miriam pisałam tutaj, a teraz posłuchajcie mojej ulubionej piosenki w jej wykonaniu.

6) Jeśli chodzi o sport, to choć pierwsza osoba, która zapewne przychodzi na myśl to Oscar Pistorius, to nie o nim będę pisać. Będzie ktoś ku uciesze oka. Pań, nie panów… Chad Le Clos, złoty medalista Mistrzostw Świata w Pływaniu FINA dwa lata z rzędu ( styl motylkowy – 25m i 50 m) oraz zdobywca 24 złotych medali w swojej dość krótkiej jeszcze karierze (Chad ma dopiero 22 lata). Wyjątkowo popularny w RPA sportowiec. Zwłaszcza wśród kobiet 😉
Podobno jedno zdjęcie mówi więcej niż 1000 słów… To na pewno jest ten przypadek ;-)))

Chad+le+Clos+

Chad Le Clos

7) Również w kwestii aktorstwa RPA ma się czym pochwalić – Charlize Theron to z całą pewnością aktorka o światowej sławie. Pochodziła ze zwykłej farmerskiej rodziny w RPA. Ojciec był alkoholikiem, któregoś dnia wrócił do domu pijany i groził, że zabije żonę i córkę. Spanikowana matka sięgnęła po pistolet i strzeliła do męża, który zginął na miejscu. Wydarzenie zostało przez policję uznane jako obrona konieczna, a matce Charlize nie postawiono zarzutów.
Na początku swojej kariery w Hollywood nie miała łatwo, jedyne co jej oferowano, to role, w których nie musiała nic mówić –  to względu na jej silny południowo afrykański akcent. Ale Charlize się nie poddawała i ćwiczyła wymowę. Przełomowa była dla niej rola w filmie „Adwokat Diabła”.
Potem poszło już jak po maśle – Charlize znana jest z wielu filmów, największą sławę przyniosły jej „Monster”, za którą otrzymała Oskara, „Daleka Północ” (nominacja do Oskara), „Kobieta na skraju dojrzałości”, „Królewna Śnieżka i Łowca” oraz wielu innch.
To bardzo elastyczna aktorka, która jest w stanie zagrać praktycznie każdą rolę – od seryjnej morderczyni, poprzez niedojrzałą kobietę z premedytacją rozbijającą związek aż po baśniową królową. Często gra postaci skomplikowane i negatywne, i nie stara sobie swą grą zjednać do nich widza.

charlize-theron-head-shot

Charlize Theron

8) Myśląc o Afryce, zapewne jedną z pierwszych myśli będzie natura i dzikie zwierzęta. Afrykańskie piękno fotografowane jest niezwykle często.

Greg Du Toit

W internecie znajdziemy mnóstwo prac anonimowych fotografów, które są często równie piękne jak publikacje w National Geographic. Nie sposób oddać honorów wszystkim twórcom którzy swoimi fotografiami oddają piękno Afryki.
Wybrałam więc jednego – to Greg Du Toit, laureat nagrody Najlepszego Fotografa Natury w 2013 roku.
Greg fotografuje afrykańską przyrodę praktycznie od zawsze, szczególnie upodobał sobie słonie. To własnie zdjęcie słoni przekraczających rzekę zdobyło to prestiżowe wyróżnienie.
Prace Grega możemy obejrzeć w muzeach Historii Naturalnej na całym świecie, najczęściej można je zobaczyć w Londynie, Sydney, Nowym Yorku i Singapurze, wiele z nich było publikowane w czasopismach geograficznych (BBC Wildlife Magazine, National Geographic, Wild Magazine i wielu innych), kalendarzach,  okładkach magazynów czy fotograficznych serwisach internetowych.
Greg Du Toit organizuje również safari oraz warsztaty fotograficzne. Jego zdjęcia są tak piękne, że nie mogę oprzeć się pokusie, aby kilka zamieścic – na więcej zapraszam na stronę jego galerii.

9) Kolej na literaturę. Tym razem przedstawiam Zakes’a Mda, nowelistę, poetę i autora sztuk teatralnych.

Zakes Mda

Tak jak i wielu sobie podobnych czarnych pisarzy, popularność w RPA zdobył dopiero po upadku apartheidu, choć również za czasów apartheidu zdobył kilka nagród. Pochodzi z plemienia Xhosa i swoje dziecinne lata spędził w Soweto, ale pózniej dołączył do ojca pracującego w Lesotho. Wpłynęło to na jego wybór języka, w przeciwieństwie do wielu innych czarnych pisarzy RPA, Mda tworzy w języku anglielskim. To zapewne zwiększyło jego popularność na forum międzynarodowym – najbardziej znane jego książki to Ways of Dying, Heart of Redness, The Whale Callar i wiele innych. Ja czytałam jedynie Heart of Redness – historia czlowieka, który wraca do RPA po upadku apartheidu i znajduje zupełnie inny świat niż ten który zostawil. Wcale nie lepszy.  Dwie równoległe historie, z XIX oraz konca XX wieku. Nowo zdobyta wolność nic nie zmieniła w świadomości prostych ludzi, odwieczne konflikty trwają nadal a dochodzą jeszcze problemy ze skorumpowanymi ministrami, którzy nowej rzeczywistości prawie legalnie wdrażają stare klanowe układy w życie. Mda w unikalny sposób łączy realizm z surrealizmem – melancholijnie rozwija jakąś myśl i nagle urywa albo puentuje przyziemnym stwierdzeniem.

10) I ostatni już zasłużony człowiek z RPA, tym razem w dziedzinie medycyny, Christiaan Barnard.

Christiaan Barnard

To on w 1967 roku dokonał pierwszej transplantacji serca. Dawcą była młoda kobieta, ofiara wypadku drogowego, biorcą 54 letni Lewis Washkansky. Washkansky zmarł niecałe 3 tygodnie później, przyczyną było zapalenie płuc – podawane w dużych ilościach leki które spowodowały, że serce nie zostało odrzucone, osłabiły odporność pacjenta. I choć zdarzyło się kilka podobnych przypadków, najdłużej żyjąca pacjentka Barnarda przeżyła z „nowym” sercem 12 lat. Transplantacje serca przeprowadzane były niechętnie, ze względu na duże ryzyko powikłań dla pacjentów, ale i tak ze względu na innowacyjność tej operacji w tamtych latach, dr Barnard jest stawiany w dziedzinie medycyny na równi z Pasteurem czy Flemingiem.
Christian Barnaard był bardzo skromnym człowiekiem – nie spodziewał się sławy związanej ze swoim znaczeniem dla medycyny. Toteż, gdy stał się sławny, „woda sodowa” uderzyła mu nieco do głowy. Był przystojnym i pełnym uroku mężczyzną i jako sławny doktor wzbudzał zainteresowanie kobiet. Rozpadło się jego małżeństwo, po czym nastąpiły kolejne. Miał nawet romans z piękną i sławną aktorką, Giną Lollobrigidą.
Barnard praktykował jako chirurg do roku 1983, po czym zaprzestał ze względu na artretyzm. Przez następne lata, do swojej śmierci 2001 roku pracował jako konsultant dla wielu szpitali glownie w USA.

 

 

Reklamy

16 thoughts on “Top 10 – sławni ludzie RPA

  1. Świetny wpis ! Jeszcze słynna playwaczka pochodząca z RPA, Charlene. Obecnie żona księcia Monako;) Bardzo ciekwa postać, od prostej pływaczki do władczyni jednego z najbogatszych państw na swiecie

  2. Dzień dobry! Bardzo ciekawy wpis, nie wiedziałam że Charlize Theron pochodzi właśnie z RPA, okej może nie szukałam specjalnie 🙂
    Zdjęcia Grega… przepiękne!
    Pozdrowienia!

    • Jest jeszcze sporo osob o ktorych mozna byloby napisac – Nadine Gordimer, Andre Brink, Desmond Tutu, JM Coetze, Johnny Clegg… Nad Candice tez sie zastanawialam. RPA ma sporo ludzi juz znanych i sporo takich ktorych warto poznac. Materialu na kilka artykulow 🙂

      Sent from Samsung tablet

  3. Mnie również notka się podobała. Co prawda nie mogę się jakoś szerzej wypowiedzieć, bo po prostu nie orientuje się zbytnio w temacie, ale cieszę się, że mogłam się dowiedzieć o tych ludziach.
    Wgooglowałam sobie Chad’a Le Clos’a i muszę powiedzieć, że w czepku podoba mi się bardziej niż we włosach hahaha.

  4. świetna notka .. wiele nowego się dowiedziałem .. włożyłaś w nią wiele pracy .. to widać
    no i są trzy panie! .. brawo

    Nelson Mandela jest inspiracją dla tak wielu .. trudno sobie wybrazić, że rasiści zamknęli go na 27 lat do więzienia i wiele lat w odosobnieniu od innych wieźniów .. ale go nie złamali
    apartheid to straszna sprawa .. nie mam pojęcia jak de Klerk może w jakiś sposób to usprawiedliwiać ..szkoda

    dla mnie ta piosenka o Biko zawsze daje mi dreszcze

    ostatnio słuchałem audycji w NPR .. sprawa jest taka, że nadal olbrzymia większość (80%+) bogactwa kraju znajduje się w rękach białych mieszkańców .. nie ma na to prostej recepty ale chyba powinno to się troszkę zmieniać ?

    • Wiesz, wiekszosc z tych 80% bogactw znajduje sie w rekach zachodnich koncernow, nie mozna ich utozsamiac z bialymi w sensie tych, ktorzy byli u wladzy za czasow apartheidu. Wydaje mi sie, ze to sie raczej nie zmieni. Natomiast zmienia sie struktura wlasnosci nieruchomosci, praktycznie nie ma juz ‚bialych’ osiedli, no i to jest oczywiscie pozytywna zmiana. Coraz wiecej malych i srednich firm nalezy do czarnych. Na pwwno duzo sie zmienia na lepsze, choc rzad zdecydowanie do wymiany… De Klerk chyba nie do konca usprawiedliwia apartheid, jego wypowiedz jest dosc niefortunna, bo o to tak, jakby twierdzic, Mengele mial pozytywny wklad dla rozwoju medycyny (z owocow jego ‚badan’ korzystala miedzy innymi firma Bayer)

      Sent from Samsung tablet

      • bardzo dziękuję Agnieszko za odpowiedź .. miło czytać, że strutkura nieruchmości się zmienia na bardzo wyważoną .. tu w Stanach w 50 lat po desegregacji nadal jest wiele nierówności pomimo wielu zmian,które zaszły ..
        w tej audycji, o której wspomniałem z tego co pamiętam mowa była o własności/zamożności osób fizycznych (w przypadku korporacji to nie miało sensu bo są one własnością w wielu przypadkach udziałowców rozporoszonych na całym świecie – to normalne w gospodarlach rynkowych). ..

        .. kiedy zobaczyłem film ‚Safe House’ ze zdjeciami z Capetown poraziło mnie piękno położenia miasta .. koniecznie chcę się tam wybrać .. widziałem już San Francisco i Sydney a w przyszłym roku pora na Rio de Janeiro ale przypuszczam, ze Capetown będzie w tej samej lidze miast fanstastycznie położonych nad oceanem :^)

        świetna notka – serdecznie pozdrawiam :^)

        • Cape Town jak najbardziej polecam, przepiekne miejsce, na blogu ma stamtad troche zdjec. Co do struktury posiadania w RPA, 80% wlasnosci prywatnej zdaje sie przesadzone, ale moze tak jest? Musze poszukac danych. Choc z drugiej strony to i tak oznacza, ze biali ‚stracili’ w ciagu 20 lat prawie 20% (bo za czasow apartheidu posiadali prawie 100%). Tego typu przemiany zajmuja duzo czasu, bo budowanie nowej klasy sredniej uwarunkowane jest poziomem edukacji, a ten w RPA posrod ‚mas’ ktorych nie stac na prywatne szkoly albo mieszkanie w lepszej dzielnicy jest nadal bardzo niski.

          Sent from Samsung tablet

          • Bardzo dziękuję za odpowiedź To niekonieczne że ktoś stracił Ekonomia po prostu cały czas rośnie przez 20 lat wzrost może być pokaźny szczególnie że za apartheidu wiele firm i inwestorów nie chciało mieć nic wspólnego z reżimem Myśle że ten przyrost ekonomii przez ostatnie 20 lat był bardziej zrównoważony pomiędzy białą mniejszością a czarnoskórą większością choć przypuszczam tak jak piszesz brak edukacji jest wielka barierą pamietam z audycji że bezrobocie wsród czarnoskórej ludności jest kilkakrotnie wyższe niż wsród białej ale nie pamietam dokładnie

          • Bezrobocie wsrod ludnosci czarnej jest zdecydowanie wyzsze, glownie wlasnie ze wzgledu na wyksztalcenie. Ale teraz bezrobocie posrod ludnosci bialej zaczyna rosnac, po prostu biali bez wyksztalcenia sa w gorszej pozycji niz czarni bez wyksztalcenia, do tego nie sa przyzwyczajeni do wspolzawodnictwa z czarnymi o prace. Generalnie ludzie wyksztalceni w RPA nie maja problemu z praca, bez wzgledu na kolor.

Co o tym myślisz?

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s